Hoe kan ik hem motiveren om…?

Hoe kan ik hem motiveren om…?

De heilige graal van opvoeding, onderwijs en hulpverlening: een kind dat enthousiast zijn werk doet, op tijd begint en zelfsturend doelen najaagt. De vraag ‘hoe kan ik hem motiveren om…?’ komt het meest voor in de ouderbegeleiding en kan aanleiding geven tot hard werken, belonen, straffen en regels opstellen. Motivatie in menselijk gedrag is echter een veelzijdig concept dat niet zomaar te manipuleren of aan te sturen is. Zeker niet als je hoogbegaafde kinderen hebt met een sterke eigen wil en een neusje voor opvoedtrucs. Geef je het al op? Laten we er eens wat dieper in duiken.

Wil je te snel?

Ik zie veel ouders die in de actie-stand staan. Ze willen tips om gedrag aan te passen en zijn ook goed in het geven van tips aan hun kinderen. Soms zijn ouders een wandelende encyclopedie aan levenslessen, tips en betweterigheid. “Als je nou eens…. dan wordt het leven zoveel beter!” Dit wil nog niet zeggen dat een kind ook in de actie-stand staat en vatbaar is voor de (vaak goede) tips die je hebt. Ook niet dat een kind een probleem ervaart of erkent. Met als gevolg dat jij als ouder moe gestreden bent als al jouw hulpvaardigheid niet gewaardeerd of opgepakt wordt.

Ik pak in dit soort situaties regelmatig de Cirkel van Gedragsverandering door Prochaska en Diclemente erbij om te laten zien waar het scheef kan gaan:

Fase 1: Voorbeschouwing

Iemand is zich nog niet bewust van een probleem en er is nog geen motivatie voor verandering. Leeft het leven zoals het komt.

Fase 2: Overpeinzing

Er is wel bewustzijn van een probleem, maar er zijn nog twijfels of er iets mee gedaan moet worden. In deze fase kunnen veel hoogbegaafde mensen lang zitten, omdat alle voors en tegens worden belicht en uitvergroot. Vaak zoeken mensen ook een perfecte optie zonder nadelen en dan kun je lang blijven zoeken.

Fase 3: Beslissing

Oké, gaan we wel iets doen aan het probleem of niet? Na de twijfels is het nu duidelijk. Dit kan ook betekenen dat de beslissing is genomen dat je niks gaat doen. Dan gaan we de tussentijdse uitdaging in en beginnen we weer opnieuw. Als je wel iets wilt veranderen, dan wordt hier ook een keuze gemaakt wat er dan aangepast gaat worden en wat het plan wordt. We zitten echter nog steeds niet in de actie-stand. Een soort geniepige semi-actie-stand.

Fase 4: Actief veranderen

Hier komt de gedragsverandering! Nu begint het harde werken, omdat je de neiging krijgt tot oude gewoontes en toch bewust ander gedrag gaat toepassen. Meestal lukt dit ook op de korte termijn.

Fase 5: Bestendiging

Nu wordt het écht lastig, omdat je nu vanuit nieuw gedrag naar een nieuwe gewoonte wilt gaan. De power van een korte termijn verandering is weg, de echte kosten van een verandering worden gevoeld en de oude gewoonte trekt. Doorbikkelen geblazen totdat je een nieuwe gewoonte ontwikkelt en permanent uit de cirkel kunt.

Fase 6: Terugval

Waar de minderheid van de mensen al tot de actieve verandering komt (een tussentijdse uitgang is heel normaal), zo heeft de meerderheid van mensen die gedrag wil veranderen een terugval. Die kan kort of lang zijn. Je gaat je bijna afvragen waarom we het überhaupt nog proberen, als de slagingskans zo klein is. De oude gewoonte trekt en de kosten van nieuw gedrag zijn vaak eerst groter dan de baten. Veel mensen gaan twijfelen of ze wel iets willen met het probleem, of het het waard is en kiezen weer voor de ‘ziektewinst’ (voordeel van het probleem). Ook heel menselijk en misschien gaan we vervolgens sneller door de eerste paar fasen heen, maar soms is het dal diep en zijn de bedenkingen juist groter geworden.

Je kunt wel iets betekenen

Herken je dat je als ouders geregeld al in fase 3 of 4 zit, terwijl een kind nog in fase 1 of 2 zit? In hulpverlening van volwassenen merk ik hem ook, dat actie helemaal niet hoeft aan te sluiten bij iemand die nog in overpeinzing zit. Als hulpverlener een probleem op willen lossen dat iemand nog niet erkent of voelt, geeft uiteindelijk afwijzing en gebrek aan contact. Betekent dit dat je moet afwachten? Nee hoor, elke fase heeft een eigen behoefte en daar kun je bij aansluiten. Vaak is het de kunst om deze fasen te observeren en erbij aan te sluiten.

Behoefte fase 1: Situatie veranderen zodat wel een probleem erkend en gevoeld wordt

Behoefte fase 2: Achterliggende motivatie aanspreken, weerstand bespreekbaar maken en ruimte maken voor overpeinzing

Behoefte fase 3: Beslissing bevestigen en alternatief gedrag opperen

Behoefte fase 4: Positieve aanmoediging en bekrachtiging

Behoefte fase 5: Positieve aanmoediging en erkenning dat de oude gewoonte lonkt

Behoefte fase 6: Samen balen

Duurt dit lang? Valt wel mee. Het lijkt me langer duren en vermoeiender om steeds iemand naar de volgende fase te willen schoppen of overtuigen.

Speel het spel mee

Dans met de verschillende fasen en weet dat je zelf ook vaak in gewoontes vervalt ondanks mooie beloften of lijdensdruk. En erken dat dit hard werken is, met een grote kans op terugval. Ik zie veel mensen met de overtuiging ‘je hebt me 1 keer gelijk gegeven en het ging 1 keer goed, dan moet je ook doorpakken’. Denk dan gerust aan hoe vaak je zelf al te laat begonnen bent met werk, weer het huis laat verslonzen of te laat opblijft omdat die serie op tv zo leuk is. We weten vaak beter, maar doen het niet en dat is ook oké. Grappig is ook dat het spiegelen van de fasen soms wat verandering geeft. “Jij zit duidelijk nog in overpeinzing, dus zullen we hier nog een half uur over nadenken totdat we misschien de perfecte beslissing hebben?” of “Ik merk duidelijk dat je dit geen probleem vindt. Dan hoeven we het daar in ieder geval niet over te hebben, volgende onderwerp!”

Dit betekent niet dat iemand ongemotiveerd is! Ik geloof er heilig in dat iemand altijd gemotiveerd is voor iets en dat het loont om te luisteren naar waar de motivatie wél ligt. Misschien is iemand in de voorbeschouwing nog niet gemotiveerd voor het veranderen van gedrag dat ik graag veranderd zie. Vaak moet er dan in de situatie iets veranderen om wel een probleem te ervaren.

 

Wat zou het mooi zijn als al het gedrag en het gerommel in het leven allemaal mooi in schema’s en modelletjes te vangen is. Ik vind dit wel een mooie manier voor bewustwording, maar met de kanttekening dat dingen niet zo maakbaar zijn als dat soms gepretendeerd wordt. Dus zie vooral het gerommel zelf en zie wat er soms niet werkt. En dan kunnen we al aanmodderend proberen om er verandering in te krijgen, als je dat besluit om te doen natuurlijk.

Meer weten over motivatie? Komt langs in de komende webinar serie!

Geen reactie's

Geef een reactie